Ubrzo nakon što smo na društvenim mrežama objavili koloriziranu fotografiju "partizana na otoku Visu, 1944. godine" iz fototeke Muzeja revolucije naroda Hrvatske pod signaturom HPM/MRNH F-2277 saznali smo i za zanimljivu potragu časopisa Front iz 1976. godine. Oni su uz pomoć svojih čitatelja otkrili da se radi o Ivanu Didoviću sa otoka Korčule.
Originalna i kolorirana fotografija HPM/MRNH F-2277
Prvotno je u časopisu objavljena ova poznata ratna fotografija i poziv čitateljima da im pomognu u pronalasku borca na njoj.
NEPOZNATI RATNIK
Ova fotografija snimljena je na otoku Visu u ljeto 1944. Na njoj se nalazi nepoznati borac, vjerovatno i najbolji borac čete. Na cijevi puškomitraljeza visi zastava na kojoj piše: „Najboljoj četi II bataljona za Prvomajsko takmičenje”.
Istraživanja su pokazala da je na otoku Visu u čast 1. maja 1944. bilo organizirano prvomajsko takmičenje u svim jedinicama 26. divizije i Mornarice NOVJ. Cilj takmičenja je bio postizanje što boljih rezultata u borbi protiv neprijatelja. Tada je vjerovatno pobijedila i jedna četa 2. bataljona. Međutim, ostalo je nepoznato kojeg bataljona, jer su na Visu tada bile 1, 11 i 12. dalmatinska brigada i 3. prekomorska brigada, kao i druge jedinice. Molimo čitaoce da nam pomognu u identifikaciji nepoznatog borca. Sve podatke slati na Vojnopomorski muzej — Split, Klaićeva poljana 4.
Prenosimo članak Njegoslava Puharića: Tragom ratne fotografije PUŠKOMITRALJEZAC IVAN
U Frontu od 15. oktobra 1976. godine, u rubrici „Naš album”, pod naslovom Nepoznati ratnik, objavili smo ratnu fotografiju, nasmejanog puškomitraljesca. Tada smo napisali: „Ova je fotografija snimljena na otoku Visu u leto 1944. Na njoj je nepoznati borac. Na cijevi puškomitraljeza visi zastava na kojoj piše: 'Najboljoj četi II bataljona za Prvomajsko takmičenje'.”
Kasnije smo saznali da je na otoku Visu u čast 1. maja 1944. bilo organizovano takmičenje u svim jedinicama 26. divizije i Mornarice NOVJ. Cilj takmičenja je bio postizanje što boljih rezultata u borbi protiv neprijatelja. Tada je verovatno pobijedila četa u čijem se stroju borio i puškomitraljezac sa fotografije. Kako su na Visu tada bile 1, 11. i 12. dalmatinska brigada i 3. prekomorska brigada i neke druge jedinice nismo uspeli da saznamo ništa više. Zato smo zamolili čitaoce da nam pomognu.
Ubrzo posle objavljivanja ove ratne fotografije, Vojno-pomorskom muzeju u Splitu javilo se više naših čitalaca. Najpre se javila grupa učenika Historijske sekcije Osnovne škole iz Žrnova na Korčuli. Oni su obavestili Muzej da je na fotografiji Ivan Didović i da danas živi na Novom Beogradu u Nehruovoj ulici broj 120. Zatim su se Muzeju sa istim podacima javili drug Ante Salečić Kako iz Smokvice na Korčuli i Filip Didović iz Dubrovnika, rođeni brat Ivana Didovića.
Nakon toga je Vojno-pomorski muzej u Splitu uputio pismo Ivanu Didoviću i od njega ubrzo dobio ovaj odgovor:
„Da to sam ja. U vreme fotografisanja bio sam mitraljezac 1. voda, 3. čete, 3. bataljona 11. dalmatinske udarne brigade 26. divizije. Fotografija je snimljena na Visu. Snimak je načinio jedan američki foto-reporter. To je bilo 1. juna 1944. godine u popodnevnim časovima. Tada je moja četa bila na maršu iz Pliskog polja prema luci Rukavac gde smo se sa ostalim jedinicama 11. brigade ukrcali na brodove Mornarice NOVJ. Istu veče smo svi prebačeni na otok Brač gde smo izvršili poznati desant. Moja četa je bila u sastavu istočne kolone”.
Saveznički foto-reporter tada je snimio druga Ivana Didovića i posebno 3. četu. Za to je dobio odobrenje od komandira čete Ljube Rakića, koji je poginuo kod Drniša, novembra 1944. godine.
Svog „šarca” Didović je lično zarobio prilikom desanta na Mljet 21. aprila 1944. godine. Zastavica koja se vidi na puškomitraljezu, dodeljena je njegovoj četi, kao najboljoj u prvomajskom takmičenju. Štab 3. bataljona dodijelio je zastavicu četi, — četa najboljem vodu, a vod je zastavicu dodelio svom najboljem borcu — puškomitraljescu Ivanu Didoviću. Zastavica je osim u borbi uvijek nošena okačena na puškomitraljez. Ivan ih je nosio sve do Trsta. U borbama za Trst, maja 1945, Ivan je po treći put ranjen, pa je zastavicu odlazeći u bolnicu predao borcu koji je to u borbi zaslužio.
Prilikom fotografisanja Ivan Didović nije foto-reporteru dao podatke o sebi iako je on posebno insistirao. Ova ratna fotografija prvi put je objavljena 1944. godine. Mnoge savezničke novine su je donele sa potpisom: „Jugoslovenski partizan”. Preštampali su je i mnogi listovi naših iseljenika u Americi.
Ivan je jedan primerak ove fotografije dugo čuvao, ali nije uspeo i da je sačuva. Novi primerak je dobio 1953. godine. Te godine bila je izložena u izlogu Američke čitaonice u Beogradu. Proteklih meseci razgovarali smo sa Ivanom Didovićem, njegovim bratom Filipom, saradnikom Vojno-pomorskog muzeja u Splitu. Evo šta smo zabeležili o ratniku čija je fotografija izazvala veliko interesovanje i divljenje, a posvetu je, u posebnom pismu napisao sam predsednik Britanske vlade Vinston Čerčil.
Sa otoka Korčule, preko partizanskih veza, Ivan je stigao na Biokovo 10. oktobra 1942. godine. Tu je stao u stroj čuvenog partizanskog bataljona „Vid Mihaljević”. U zimu iste godine sa Biokova je sa grupom odabranih boraca prekomandovan za popunu 10 hercegovačke udarne brigade. U njenim redovima borio se do marta 1943. godine. Posle bitke na Neretvi upućen je sa devetnaest svojih boraca nazad na Biokovo. Ali probijajući se kroz okupiranu teritoriju, prolazeći kroz mnoge borbe 16 njegovih saboraca je poginulo. Sa Biokova je, sredinom 1943, prešao na otok Hvar. Od tada je u stroju novoformirane 13. južnodalmatinske brigade čiji je komandant bio Bogdan Pecotić, danas admiral RM JNA u penziji i narodni heroj Jugoslavije. Posle borbi na Pelješcu i Hvaru njegova jedinica prelazi na Vis gde postaje borac 11. dalmatinske udarne brigade. Od tada učestvuje u svim bitkama koje je vodila njegova brigada, sve do Trsta. Bio je na čelu voda, čete i bataljona. Uvek je prvi neustrašivo jurišao. Posle zalečenja rana zadobijenih u borbama za Trst, vraća se u svoju brigadu, koju je tada već predvodio Ivan Guvo, danas pukovnik JNA u penziji i narodni heroj Jugoslavije. Iz Armije je izašao 10. decembra 1947. godine. U međuvremenu se i oženio Jelom Kuprešanin borcem 6. ličke proleterske divizije. Od 1948. do 1950. godine bio je čuvar u brodogradilištu na Korčuli. U Beograd je prešao 1950. godine gde je do 1967. godine radio kao magacioner u „Brodoservisu”. U tom vremenu se i njegova porodica povećala. Dobio je tri sina. Danas je jedan trgovački pomoćnik, drugi metalski radnik a treći je saobraćajni milicioner. On i najviše podseća na oca, nekadašnjeg partizanskog puškomitraljesca.
Tog deliju poznaju i mnogi Beograđani koji su posljednjih godina polagali vozački ispit. Ivan već ima i dve unuke. Posle dvadeset godina napornog rada, već narušenog zdravlja od posledica ranjavanja Ivan Didović je 1967. godine otišao u penziju.
Pre pet godina dobio je odgovarajući stan u „Naselju sunca” na Novom Beogradu u kojem živi sa svojom mnogočlanom porodicom. Slobodno vreme provodi uglavnom na Savi ili Dunavu. Uz pomoć sinova i prijatelja načinio je metalni brod, „preko sedam metara dužine i preko dva metra širine”, sa velikom kabinom. Živi uz reku, ali ne zaboravlja svoje more i rodnu Korčulu.
Na kraju razgovora nam reče: „Imam samo Medalju za hrabrost, a iz rata nisam izišao ni sa kakvim činom. Ostao sam pravi proleter. Moje bogatstvo su moji sinovi, supruga i unuci. Ništa nisam tražio. Pošteno sam se i svojski borio i radio i danas imam penziju koju prilažem opštem kućnom fondu. Ratni sam vojni invalid, a valjda će neko od nadležnih iz naše Mesne zajednice pročitati to što vi rekoste o jednom običnom ratniku, kakvih je bilo na hiljade, ali koji nažalost nisu imali moju sreću da rat prežive, pa će i mene uvrstiti u kakav spisak po kojem se dodeljuju odlikovanja zaslužnim ratnicima i poštenim građanima naše socijalističke zbratimljene zajednice naroda i narodnosti”.
Nagrobna ploča Ivana Didovića u rodnom mu Žrnovu na otoku Korčuli.
